kloptdatwel

Subscribe to feed kloptdatwel kloptdatwel
Bijgewerkt: 32 min 45 sec geleden

Rwanda: Wie stak dertig jaar geleden de lont in het kruitvat?

ma, 06/05/2024 - 11:00

Op 7 april was de dertigste herdenking van de genocide tegen de Tutsi in Rwanda.1 Herdacht werd dat in 1994 het merendeel van de Tutsi-minderheid is uitgeroeid door extremisten van de Hutu meerderheid.2 Na drie decennia onderzoek zijn de meeste feiten bekend maar toch wordt er nog getwist over de oorzaak van de volkerenmoord.

Aanslag op presidentieel vliegtuig

Het heetste hangijzer blijft de moord op Juvénal Habyarimana, de president die op 6 april 1994 met zijn vliegtuig werd neergeschoten.3 Kort daarna begon de genocide dus wordt het één logischerwijs in verband gebracht met het ander. Sommige geleerden verdenken de Hutu-extremisten en andere de rebellen van het Patriottisch Front (RPF).4 Omdat de schutters nooit zijn geïdentificeerd blijft de schuldvraag tot op zekere hoogte koffiedik kijken. Door de jaren heen zijn er verschillende onderzoeken uitgevoerd, door Belgische en Franse onderzoeksrechters,5 parlementaire enquêtes in die landen,6 en de Rwandese overheid.7 Dat leverde een berg verklaringen op van getuigen die elkaar op de meeste punten tegenspraken. Het grootste obstakel bij het beoordelen van die onderzoeken was het ontbreken van een degelijk forensisch onderzoek.

Technisch rapport

In 2010 besloot de Franse justitie daar verandering in te brengen. Twee onderzoeksrechters, Marc Trévidic en Nathalie Poux, stelden een team gespecialiseerde wetenschappers samen die als experts aan verschillende Franse rechtbanken verbonden waren. In september 2010 reisden ze naar Kigali waar feitenonderzoek werd uitgevoerd.8 De uitwerking van de verzamelde data is in 2012 gepresenteerd in een technisch rapport van 338 pagina’s,9 plus supplementen met deelonderzoeken, foto’s van locaties en wrakstukken, en landmeetkundige tekeningen. In 2013 volgde een aanvullend onderzoek naar het landingstraject om te bepalen of de piloten van koers waren veranderd om de raket te ontwijken.10 Dat bleek niet het geval te zijn. Bij uitwijkmanoeuvres zou het vliegtuig elders zijn neergestort.11

Situatieschets (door de auteur) op basis van het rapport van Claudine Oosterlinck et al.

Het belangrijkste resultaat van het uitputtende onderzoek was het uitsluiten van de schutterslocatie die in de meeste getuigenverklaringen was genoemd: “La Ferme”, een vervallen boerderij aan de voet van de heuvel Masaka.12 Die locatie was te ver verwijderd van de plek waar het vliegtuig neerstortte.13 De hoek van een rakettraject uit die richting strookte niet met het onderdeel dat was geraakt: de onderkant van de linkervleugel.14 Masaka was al gepasseerd toen het vliegtuig werd getroffen, dus zou de raket, gestuurd door de infrarood sensor,15 een van de straalmotoren aan de staart hebben geraakt.16 Die waren echter nog intact.17

Omdat de motoren op dit type vliegtuig diagonaal boven de vleugels zijn bevestigd kon een raket uit de richting van Masaka onmogelijk onder de vleugel terecht zijn gekomen.18 Zo’n treffer was alleen mogelijk als de raket schuin voor het vliegtuig, vanaf de heuvel Kanombe, was afgevuurd.19 De meest waarschijnlijke locatie was volgens de experts een open plek in het militaire domein van Kanombe.20 Die plek lag op minder dan tien minuten wandelen van de barakken waar de Presidentiële Garde gelegerd was.21 Voor een RPF commando was die locatie geen realistische optie,22 dus ligt het voor de hand te veronderstellen dat de schutters onder de elitetroepen van Habyarimana zelf gezocht moeten worden.

Snelheid van het geluid

Deze constatering leidde tot felle kritiek van een groepje academici en journalisten die heilig geloofden in getuigen die naar eigen zeggen in La Ferme aanwezig waren toen de raketten werden afgevuurd.23 Er zijn dus twee mogelijkheden: De Franse rechters en wetenschappers hebben slecht werk geleverd, of de “Masaka”-getuigen namen een loopje met de waarheid. Om dit vraagstuk te beantwoorden heb ik Ir. Joris Melkert van de TU Delft, gespecialiseerd in vliegtuigcrashes, gevraagd om de Franse rapporten te beoordelen. Hij ging akkoord en trok de volgende conclusie:

Wat ik er uit haal is dat er een degelijk onderzoek verricht is, zowel in het eerste rapport als in het aanvullende rapport. Ik denk dat de door de auteurs getrokken conclusies ook de meest waarschijnlijke oorzaak hebben vastgesteld. Zoals bij elk onderzoek zijn hiervoor aannames gedaan. Voor zover ik kan nagaan zijn dit redelijke aannames.24

De critici denken er anders over. Op 14 januari 2012, vier dagen na de presentatie van het onderzoek, publiceerde de Franse historicus Bernard Lugan een artikel waarin hij het werk van de akoestisch expert, Jean-Pascal Serre, op de korrel nam.25 Serre had op een testlocatie in Frankrijk de geluidssterkte van raketschoten gemeten.26 Lugan, geen deskundige op dit gebied, vond dat “amateuristisch” omdat de terreinomstandigheden afweken van die in Kigali en er geen SA-16’s waren gebruikt - het type raket waarmee de aanslag is gepleegd.27

SA-16 lanceerbuis en raket (Wikimedia Commons)

Ik heb contact opgenomen met Serre die vertelde dat er in 2011, toen hij de test uitvoerde, geen SA-16’s meer verkrijgbaar waren.28 Dat maakte weinig verschil omdat de theoretische geluidssterkte bekend was.29 Hij wilde echter weten hoeveel die afweek van de realistische waarde in de open lucht. Dat kon alleen bepaald worden onder gecontroleerde omstandigheden en niet ergens langs de openbare weg. Voor de test gebruikte hij drie vergelijkbare raketsystemen en bepaalde op grond daarvan een rekenfactor.30 De terreinomstandigheden waren volgens Serre slechts een marginale invloed.31 Overigens waren er vier andere experts aanwezig die de procedure observeerden. Hun namen en functies staan in het akoestisch supplement.32

Ironisch genoeg leidde het testresultaat niet tot het uitsluiten van La Ferme.33 Lugan richtte zijn pijlen dus op het verkeerde deel van het onderzoek. De decibels waren niet het probleem, maar de geluidssnelheid. Die informatie was belangrijk omdat de betrouwbaarste getuigen van de aanslag, een groepje Belgische militaire artsen en een Franse officier in Kanombe,34 de raketschoten hadden gehoord voordat het vliegtuig werd getroffen. Bij een raketschot in de omgeving van Masaka bleek dat onmogelijk te zijn.

Iedereen met een middelbare schoolopleiding zal zich herinneren dat de voortplanting van een geluidsgolf afhankelijk is van de weersomstandigheden, temperatuur en luchtdruk. De meteorologische data van Kigali op 6 april 1994 waren bekend dus was de geluidssnelheid eenvoudig te berekenen (343 m/s).35 De afstand tussen La Ferme en de getuigen was ruim 2,7 km.36 Met een simpel rekensommetje weet je dan dat het geluid bijna acht seconden nodig had om de oren van de getuigen te bereiken,37 anderhalve seconde langer dan de raket om het vliegtuig te treffen (6,46 s.).38 Op basis van de akoestische gegevens zouden de schutters zich binnen een straal van een enkele honderden meters van de getuigen in Kanombe hebben bevonden,39 binnen het militaire domein.

Van hypothese naar complottheorie

De fout van Lugan bleek echter tot de verbeelding te spreken want een paar weken later publiceerde Filip Reyntjens dezelfde misvatting,40 gevolgd door Barrie Collins,41 Judi Rever42 en anderen.43
In 2020 publiceerde Reyntjens een working paper over de zaak met tientallen vergelijkbare fouten.44 Omdat de meeste critici in het Engels publiceren en de technische rapporten alleen in het Frans beschikbaar zijn kreeg de desinformatie de overhand en vieren complottheorieën - een diplomatieke deal tussen Frankrijk en Rwanda45 bijvoorbeeld - hoogtij.

George Ruggiu (Media Trial : The RUGGIU case | YouTube)

Gefascineerd door deze ontwikkelingen ben ik op zoek gegaan naar de oorsprong van de “Masaka” hoax. Die is te herleiden tot een uitzending van de beruchte haatradiozender RTLM. Op 13 april 1994, een dag nadat Belgische blauwhelmen aan de media vertelden dat de raketten waren afgevuurd in Kanombe,46 pareerde RTLM propagandist Georges Ruggiu die informatie met de tegenzet dat “na nauwgezet onderzoek blijkt dat dit vliegtuig is neergeschoten vanaf een onofficiële positie: de Masaka-positie van Belgische UNAMIR-soldaten.”47

Masaka stond destijds net als Kanombe onder controle van het overheidsleger, maar de suggestie van een Belgische militaire positie wekte de indruk dat die omgeving makkelijk toegankelijk was geweest voor het RPF. Het gerucht van een complot tussen België en het RPF werd tijdens de genocide regelmatig herhaald. Daarna ging het verhaal een eigen leven leiden, gestript van de “Belgische soldaten” en gevoed door andere afleidingsmanoeuvres zoals de “toevallige” vondst van SA-16 lanceerbuizen bij La Ferme.48 49 Die buizen verdwenen uiteraard spoorloos voordat een onafhankelijke instantie ze kon onderzoeken. 50

Embed from Getty Imageswindow.gie=window.gie||function(c){(gie.q=gie.q||[]).push(c)};gie(function(){gie.widgets.load({id:'64tEbXgsQ-9Jwks_4MnD8A',sig:'QtKPtlQYk_uYQALAsY14VZXMjTJgKXfV1suQtN9QEL4=',w:'536px',h:'354px',items:'740255,740272,742513,742511',caption: true ,tld:'com',is360: false })});

De Masaka hoax beklijft

In Nederland doen we intussen ons best om de Masaka hoax in leven te houden. In 2018 publiceerde Amsterdam University Press bijvoorbeeld een boek van Judi Rever met de titel De Waarheid Over Rwanda. In haar hoofdstuk over de aanslag besteedt de auteur slechts 239 woorden aan het Franse onderzoek (3,2%), waarin ze de fout van Lugan herhaalt en beweert dat de experts Masaka niet expliciet zouden hebben uitgesloten.51

Drie jaar geleden publiceerde een professor van de Universiteit van Amsterdam een boek van René Lemarchand,52 een oudgediende in het genocide onderzoek, dat de Franse rapporten maar helemaal verzwijgt. Het Afrika Studiecentrum promoot intussen op haar website al jaren een controversiële BBC documentaire die net als Lemarchand wel uitgebreid aandacht besteedt aan de achterhaalde onderzoeken maar met geen woord rept over het technische onderzoek uit 2010-2013.53

In de media is het niet beter gesteld. Journalist Anneke Verbraeken, die zich graag als Rwanda-kenner profileert, beweerde jaren na het onderzoek nog in Vrij Nederland dat er "sterke aanwijzingen [zijn] dat juist Kagame opdracht gaf het presidentiële vliegtuig uit de lucht te schieten."54 Andere journalisten schrijven dat de omstandigheden nooit zijn opgehelderd of interviewen een bekende persoonlijkheid zoals de Belgische oud ambassadeur Johan Swinnen die meent dat er nog steeds geen internationaal onderzoek heeft plaatsgevonden.55

De afgelopen jaren verscheen de Britse auteur Michela Wrong regelmatig in onze media vanwege haar boek Do Not Disturb dat bij journalisten van de voormalige kwaliteitsmedia in Nederland grote populariteit geniet.56 In haar hoofdstuk over de aanslag reserveert Wrong welgeteld één zin voor het wetenschappelijk onderzoek. De resterende 99,6% zijn voor de Masaka getuigen en de suggestie dat het allemaal doorgestoken kaart was.

Jos van Oijen is voormalig ontwikkelingswerker en onafhankelijk genocide-onderzoeker, die over Rwanda in diverse media gepubliceerd heeft.

NB de voetnoten in de tekst klappen uit als je erop klikt, maar zijn hieronder ook als lijst te benaderen:

voetnoten SelectShow>

Titelafbeelding: meerdere afbeeldingen via Wikimedia Commons 1, 2, 3

1    "UN pays tribute to victims and survivors of the 1994 Genocide against the Tutsi in Rwanda," United Nations, 12 April 2024.2    Philip Verwimp, “Death and survival during the 1994 genocide in Rwanda,” Population Studies 58.2 (2010), p. 233;  Marijke Verpoorten, “How Many Died in Rwanda?” Journal of Genocide Research 22.1, 1 januari 2020, 94-103. Online version: p. 9. https://doi.org/10.1080/14623528.2019.1703253; Omar McDoom, The Path to Genocide in Rwanda, Cambridge University Press 2021, p. 294. Verwimp noemt 75 %, Verpoorten geeft een range van 70-80%. De schatting van McDoom is iets lager (± 2/3) omdat hij uitgaat van een groter aantal overlevenden dan andere onderzoekers.3    “Presidents Killed in Attack on Plane”, The Guardian, 7 april 1994; “Presidenten Rwanda en Burundi omgekomen”, NRC, 7 april 1994.4    Academici die het RPF schuldig verklaren vinden we vooral onder de oudere garde Rwanda kenners zoals René Lemarchand, Filip Reyntjens en André Guichaoua.5    Vanaf 13 april 1994, dus relatief kort na de aanslag, verzamelden auditeurs van het Belgische Militair Gerechtshof en de onderzoeksrechter Damien Vandermeersch veel getuigenverklaringen. Na 1998 hoorde de Franse onderzoeksrechter Jean-Louis Bruguière andere getuigen wat in 2006 leidde to aanhoudingsbevelen tegen negen hoge RPF officieren, zie Jean-Louis Bruguière, Delivrance de Mandats d'Arret Internationaux: Ordonnance de Soit-Communique, Cour d’Appel de Paris, Tribunal de Grande Instance de Paris, 17 november 2006. Die zaak is in 2018 geseponeerd wegens gebrek aan bewijs, zie Marc Herbaut en Nathalie Poux, Ordonnance de Non-Lieu, N° du Parquet: 9729523030. N° Instruction: 272/00/13 & 1341. Cour d’Appel de Paris, Tribunal de Grande Instance de Paris, Section Anti-Terroriste, 21 december 2018.6    België: Philippe Mahoux and Guy Verhofstadt, Commission d’Enquête Parlementaire Concernant les Événements du Rwanda, Sénat de Belgique, 1997; Frankrijk: Paul Quilés, Rapport d’Information Sur les Opérations Militaires Menées Par la France, d’Autres Pays et L’onu au Rwanda Entre 1990 et 1994, (Assemblée Nationale, 1998).7    Jean Mutsinzi et al, Report of the Investigation Into the Causes and Circumstances of and Responsibility for the Attack of 06/04/1994 Against the Falcon 50 Rwandan Presidential Aeroplane, Registration Number 9XR-NN, Independent Commission of Experts, Kigali 2009.8    “Le juge Trévidic en Septembre à Kigali”, Jeune Afrique, 1 juli 2010; “French judges launch week-long Rwanda probe,” Radio France Internationale, 13 september 2010.9    Claudine Oosterlinck et al, Rapport d’Expertise: Destruction en Vol du Falcon 50 Kigali (Rwanda), N° du Parquet: 9729523030. N° Instruction: 272/00/13 & 1341. Cour d’Appel de Paris, Tribunal de Grande Instance de Paris, 5 januari 2012.10    Claudine Oosterlinck et al, Rapport d’Expertise: Complément De Mission (Manoeuvre d'évitement). Cour d’Appel de Paris, Tribunal de Grande Instance de Paris, 10 mei 2013.11    Oosterlinck et al 2013, 82.12    Oosterlinck et al 2012, 57, 314.13    Kort samengevat: Om de schade aan het vliegtuig te verklaren met een raket uit de richting van La Ferme zou de crash site dichter bij die locatie moeten liggen (op de flank van de heuvel Gisororo ten noorden van Masaka heb ik berekend).14    Oosterlinck et al 2012, 301.15    Oosterlinck et al 2012, 196, 235-236.16    Oosterlinck et al 2012, 312.17    Oosterlinck et al 2012, 92-95, 100-101.18    Oosterlinck et al 2012, 312.19    Oosterlinck et al 2012, 313.20    Oosterlinck et al 2012, 313.21    Het hoofdkwartier van kamp Kanombe bevond zich op ± 800 meter van de schutterslocatie. Het RPF had een battaljon op vijftien kilomer afstand, maar weinig bewegingsvrijheid omdat het bewaakt werd door de VN vredesmacht en uiteraard in de gaten gehouden door overheidssoldaten. Zie Romeo Dallaire, Shake Hands With the Devil, Random House Canada 2003, pp. 157, 165, 193. Op de avond van de aanslag waren ook Henry Anyidoho (Dallaire’s adjudant), en Philippe Gaillard van het Rode Kruis (werkbezoek) bij het RPF bataljon aanwezig.22    Filip Reyntjens, The RPF Did It, Working Paper, Universiteit van Antwerpen 2020, p. 3. Volgens Reyntjens is het “onwaarschijnlijk dat het RPF de aanval zou hebben uitgevoerd vanuit het militaire domein of de onmiddellijke omgeving ervan, maar het zou zich wel toegang kunnen verschaffen tot het gebied van Masaka.” [it is unlikely that the RPF would have carried out the attack from the military domain or its immediate surroundings, but it could have accessed the area of Masaka.] Reyntjens maakt overigens niet duidelijk hoe het RPF zich toegang kon verschaffen tot Masaka.23    Tom Lansford, Political Handbook of the World 2015, Sage publications 2015, p. 5139; Erin Jessee, “Rwandan Women No More,” in Conflict and Society 1 (2015): 60-80, Online version: p. 34. Sommige geleerden blijven hun kop in het zand steken. René Lemarchand negeert bijvoorbeeld het complete onderzoek in zijn boek Remembering Genocides in Central Africa, Routledge 2021. De consequentie van die focus op het RPF is dat andere, meer waarschijnlijke verdachten buiten beeld blijven.24    Email Melkert van 11 april 2024.25    Bernard Lugan, “Rwanda: Réponse de Bernard Lugan à l’Association Enquête Citoyenne Rwanda,” L’Afrique Réelle, 14 januari 2012.26    Jean-Pascal Serre, Rapport Complementaire En Acoustique, Cour d’Appel de Paris, Tribunal de Grande Instance de Paris, 4 januari 2012.27    Oosterlinck et al 2012, 174.28    Email Serre van 17 februari 2022.29    170 dB(A), zie Serre 2012, p. 16, tabel 10.30    Email Serre 2022; Serre 2012, 16. De rekenfactor werd bepaald op 0,94, waarmee de geluidssterkte van een SA-16 schot geschat kon worden op 170 x 0,94 = 160 dB(A); Serre 2012, 18, 26: Over de afstand van 2722 meter naar de getuigen zou dat dalen naar 102 dB(A), luid genoeg om gehoord te kunnen worden.31    De terreininvloed kon sowieso niet nauwkeurig bepaald worden (Serre 2012, 26) omdat informatie over eventuele obstakels in 1994 ontbrak en de bebouwing en begroeiing sindsdien waren veranderd. De onzekerheidsmarge is klein en zou het resultaat niet significant beïnvloeden.32    Serre 2012, 8.33    Oosterlinck et al 2012, 257: In theorie kon elke getuige in het oostelijke deel van het militaire domein het geluid horen.34    De Belgische artsen waren in Rwanda in het kader van het vredesverdrag. Ze werkten in het militaire hospitaal van Kanombe en bewoonden een rijtje villa’s aan de rand van het domein. Op de avond van de aanslag waren Massimo Pasuch en diens vrouw Brigitte Delneuville, Daniel Daubresse en Denise van Deenen bijeen in het huis van Pasuch en Delneuville. De Franse officier, luitenant kolonel Grégoire de Saint Quentin, woonde ongeveer honderd meter bij hen vandaan.35    Serre 2012, 18-19.36     Oosterlinck et al 2012, 249.37    Oosterlinck et al 2012, 250; Serre 2012, 19.38    Oosterlinck et al 2012, 249; Serre 2012, 22.39    Email Serre.40    Filip Reyntjens, “Attentat de Kigali: ‘la vérité a gagné’?Le Monde, 31 januari 2012.41    Barrie Collins, “Shooting Down the Official ‘Truth’ About Rwanda,” Spiked, 15 maart 2012.42    Judi Rever, De Waarheid Over Rwanda, Amsterdam University Press 2018, p. 129. NB: Het feit dat dit boek is uitgegeven door de AUP zou lezers op het verkeerde been kunnen zetten. Rever is geen academicus, de uitgever (Katrien de Vreese) ook niet en uit navraag bleek dat de UvA niet is geconsulteerd. De Vreese was overgehaald door Peter Verlinden, die ze kende van haar vorige baan bij het Davidsfonds in België.43    O.a. Masako Yonekawa (verwijst naar Judi Rever), Omar McDoom (vat zonder bronvermelding Reyntjens’ working paper uit 2020 samen), maar ook militairen (Michel Robardey, bv), journalisten (Pierre Péan), politici (Alain de Brouwer), etc.  44    Reyntjens 2020 (zie noot 22). Veel van die fouten ontkennen, verdraaien of verzwijgen de feiten in het Franse onderzoek, maar Reyntjens haalt ook eerdere controverses van stal zoals de memo van Michael Hourigan (1997). Net als Judi Rever, René Lemarchand e.v.a. verzwijgt Reyntjens wat er in de laatste paragraaf van die memo staat: dat Kagame de aanslag plande maar FAR soldaten (overheidsleger) de raketten afschoten vanaf de heuvels Gasogi en Masaka en de operatie vanuit kamp Kanombe werd aangestuurd. Die versie suggereert dat het RPF en de Presidentiële Garde onder één hoedje speelden om van Habyarimana af te komen. Bovendien verzwijgt Reyntjens dat Gasogi zich rechtsachter het vliegtuig bevond terwijl het vaststaat dat de raketten van links kwamen. De linkervleugel kon vanuit Gasogi überhaupt niet geraakt worden. De inhoud van de memo duidt dus op een hoax, maar omdat de sceptische ICTR aanklager Louise Arbour na het lezen het onderzoek stillegde en Hourigan vervolgens een doofpotaffaire suggereerde, blijft het verhaal populair.45    Zie o.a. Michela Wrong, “Priti Patel is Playing Into Paul Kagame’s Hands,” The Spectator, 23 april 2022.46    Mark Huband, “Belgians Say Rebels Could Not Have Killed President,” The Guardian, 12 april 1994; Scott Peterson, “Violence Lurks round Every Corner,” The Daily Telegraph, 12 april 1994.47    “Apres une enquête minutieuse tout porte a croire que cet avion a ete descendu au depart d'une position non officielle. Position Masaka des soldats Belges de la MINUAR.” Georges Ruggiu, RTLM, 13 april 1994. Cassette A/910, Exhibit P103/064 in zaaknr. ICTR-99-52-T: The Prosecutor vs Nahimana et al, Internationaal Strafhof voor Rwanda (ICTR). NB: UNAMIR was de United Nations Assistance Mission for Rwanda - de VN vredesmacht.48    Brief van advocaat Luc de Temmerman aan onderzoeksrechter Damien Van Der Meersch, onderwerp: “Bagosora/Tribunal International,” Overijse (B), 10 juli 1995. De brief bevatte als bijlage een gefaxte kopie van een handgeschreven notitie die de cliënt van de Temmerman, kolonel Théoneste Bagosora, had opgestuurd. De notitie vermeldde de serienummers van twee SA-16 lanceerbuizen, volgens de auteur “gebruikt in de aanslag op het staatshoofd op 6 april 1994.” 49    De lanceerbuizen zouden op 25 april 1994 bij La Ferme zijn gevonden, zie Filip Reyntjens, Rwanda: Trois Jours Qui On Fait Basculer L'histoire, Institut africain-CEDAF 1995, p. 44-46.50    Volgens de Franse justitie was de notitie al in mei 1994 in het bezit van de Franse militaire inlichtingendienst DRM, maar de lanceerbuizen zelf zijn ondanks uitgebreid onderzoek nooit gevonden. Foto’s van een lanceerbuis maakten niet duidelijk of hij wel gebruikt was. Zie Jean-Marc Herbaut en Nathalie Poux, Ordonnance de Non-Lieu, Cour d’Appel de Paris, 21 december 2018, pp. 25-26.51    Zie voor bespreking van het boek: "De ‘waarheid’ over Rwanda", Jos van Oijen, Ravage Webzine, 16 oktober 2018.52    Remembering Genocides in Central Africa, René Lemarchand, 2021. Uitgegeven in de reeks Mass Violence in Modern History mede samengesteld door Uğur Ümit Üngör.53    https://www.ascleiden.nl/content/library-weekly/assassination-juvenal-habyarimana-and-cyprien-ntaryamira54    ‘Ik een moordenaar? Integendeel’, Vrij Nederland, 26 mei 2015.55    "Hoe kón dit in godsnaam in Rwanda gebeuren?", Coen Verbraak, NRC, 21 oktober 2016.56     Zie bijv. "‘Er is een klopjacht gaande op Kagame’s tegenstanders’", Koert Lindeijer, NRC, 3 maart 2021. En "Waarheid blijft zelden begraven", Joost Bastmeijer, de Volkskrant, 6 april 2024.

The post Rwanda: Wie stak dertig jaar geleden de lont in het kruitvat? appeared first on Kloptdatwel?.

De linke weekendbijlage (18-2024)

za, 04/05/2024 - 07:30

Vaak komen we zaken op internet tegen die niet groot genoeg zijn om een heel stuk over te schrijven of soms hebben we daar de tijd niet voor. In deze rubriek delen we een verzameling interessante of gewoon vermakelijke berichtjes van de afgelopen week met de lezers van Kloptdatwel. Leesvoer voor in het weekend!

En heb de nieuwe podcast van Stichting Skepsis al beluisterd?

The post De linke weekendbijlage (18-2024) appeared first on Kloptdatwel?.

Test jezelf op helderziendheid en precognitie!

vr, 03/05/2024 - 12:36

In dit vervolg in de reeks testen voor paranormale krachten, die begonnen was met telepathie, gebruiken we de Zenerkaarten om te testen op helderziendheid en precognitie.

Sfeerimpressie

Beide testen gebruiken 25 pogingen om Zenerkaarten correct te identificeren. De Z-test die toegepast werd bij telepathie is nu niet bruikbaar voor de statistische analyse, omdat het kleine aantal pogingen niet aan de voorwaarden voor verantwoord gebruik van het model voldoet .

De gebruikte bronnen, JREF, Blackmore & Hart-Davis en John G. Kruth (The Rhine Research Center) zijn er echter allen over eens dat een significante uitkomst behaald wordt bij minstens 9 correcte pogingen van de 25. Dus dat er goed bewijs is dat er meer speelt dan alleen kans als ik bij de helderziendheid 9 of meer correct geïdentificeerde Zenerkaarten behaal. Hetzelfde geldt voor precognitie.

Kleine test voor helderziendheid

Helderziendheid wordt beschouwd als het verschijnen van informatie van objecten zonder dat er andere bekende zintuigelijke waarnemingen aan vooraf gaan. Dit werd getest door 25 Zenerkaarten te schudden en een voor een van de stapel af te halen met het symbool onzichtbaar voor mijzelf. Ik geef voor elk van de gepakte kaarten aan welke symbool ik denk dat erop staat. Nadat alle 25 kaarten zo gepakt zijn, wordt er gekeken welke kaarten er met de aangegeven symbolen overeen kwam. 

Het verwachte aantal bij puur raden is 5 bij de 25 pogingen, de kans om een kaart goed te raden is immers 1 op 5. 

Het resultaat was 6 correcte pogingen van de 25. We kunnen dus niet verwerpen dat er meer aan de hand is dan alleen kans. En dus hebben we geen goed bewijs dat ik helderziend ben.

 

Antwoorden formulier helderziendheid Kleine test voor precognitie

Daarna hebben wij precognitie getest. Precognitie is het voorspellen van de toekomst. Dit is lastig te testen omdat je ook informatie van een object kunt ontvangen zoals bij helderziendheid. Een voorstel voor een testmethode wordt gegeven door de JREF, door eerst een symbool te zeggen en vervolgens willekeurig een kaart uit de 25 Zenerkaarten te trekken om te zien of het overeenkomt. Ik voorspelde de kaart en trok een willekeurig kaart uit de stapel. Gelijk werd er gekeken of het overeenkwam met de voorspelling. Daarna werd de hele stapel geschud en herhaalde de handeling zich tot alle 25 pogingen geweest waren.

Kleurverschil

Halverwege kwamen wij erachter dat de sterkaart een andere kleur had en wisselden we van kaarten zodat we van deze kennis geen gebruik konden maken.

Als we deze poging toch meenemen kwam ik op 7 van 25. Dus ook niet significant. En daarmee geen goed bewijs dat ik de toekomst kan voorspellen. 

Samen met de resultaten van de helderziendheid- en telepathie-testen hebben we nog steeds geen goed bewijs hebben voor de claims van de aurafotograaf en handlezer van de spirituele beurs dat ik paranormaal begaafd zou zijn

Wat is het nut van zulke kleine testen?

Toen J.B. Rhine in de jaren 1930 en verder zijn Zenerkaart-experimenten uitvoerde deed hij jaren en duizenden pogingen om paranormale krachten te vinden. Ook onder betere testcondities (Hyman, 1989, p.109). Als er duizenden pogingen gedaan worden om paranormale krachten te vinden, wat voor nut heeft het dan om zulke kleine testen uit te voeren? 

Ik denk dat er verschillende argumenten zijn om deze testen te doen. Je kunt ze gebruiken als test-testen. Het voordeel is dat je minder middelen en tijd nodig hebt dan voor de grotere testen. En als er uit deze testen geen resultaten komen krijg je toch een beeld of je überhaupt paranormale krachten hebt. Er zijn heel veel mogelijkheden om tot correcte pogingen te komen, bijvoorbeeld: verkeerd - of gemanipuleerd schudden, weerspiegeling van de symbolen op oppervlaktes, symbolen die door de kaarten schijnen, symbolen die op kaarten liggen welke een net iets andere kleur hebben dan de rest (zoals bij de precognitie test). Ofwel: als je bij deze simpele testen geen significant resultaat behaalt, heeft het dan nut om meer tijd en middelen daar aan te besteden? Als je denkt van wel, kun je altijd nog grotere en beter gecontroleerde testen uitvoeren. Bijvoorbeeld: Zenerkaarten, onderzoeker en testsubject in andere kamers, een schudmachine of random number generator voor corresponderend symbool etc.

Een ander argument voor de kleine testen is dat je al vertrouwd raakt met de materialen en opstellingen van de testen zelf. Zo kun je er eerder achterkomen wat beperkingen van je test en de materialen zijn. Hierdoor kun je later beter gecontroleerde testen opzetten.

Doorzichtigheid Zenerkaart

Bij Skepsis waar je je buitengewone gaven kunt laten testen wordt er ook eerst een simpelere test uitgevoerd voordat er een grotere en gecontroleerdere test wordt uitgevoerd. Met deze tests kun je naast roem ook 10.000 euro verdienen!

Gedeeltelijke weerspiegeling van het rondje symbool

Literatuur

Baldi, B., Moore, S. The Practice of Statistics in the Life Sciences. W.H. Freeman and Company. 2009. Derde druk.

Blackmore, S. Hart-Davis, A. Test your Psychic Powers. Thorsons. 1995. 

Hyman, R. The Elusive Quarry. Prometheus Books. 1989.

James Randi Educational Foundation. Do you have ESP? Student edition. 2012. 

The post Test jezelf op helderziendheid en precognitie! appeared first on Kloptdatwel?.

De beter-laat-dan-nooit linke weekendbijlage (17-2024)

ma, 29/04/2024 - 21:09

Vaak komen we zaken op internet tegen die niet groot genoeg zijn om een heel stuk over te schrijven of soms hebben we daar de tijd niet voor. In deze rubriek delen we een verzameling interessante of gewoon vermakelijke berichtjes van de afgelopen week met de lezers van Kloptdatwel. Leesvoer voor in het weekend!

En alweer een nieuwe podcast van Stichting Skepsis!

The post De beter-laat-dan-nooit linke weekendbijlage (17-2024) appeared first on Kloptdatwel?.

De linke weekendbijlage (16-2024)

zo, 21/04/2024 - 11:56

Vaak komen we zaken op internet tegen die niet groot genoeg zijn om een heel stuk over te schrijven of soms hebben we daar de tijd niet voor. In deze rubriek delen we een verzameling interessante of gewoon vermakelijke berichtjes van de afgelopen week met de lezers van Kloptdatwel. Leesvoer voor in het weekend!

De nieuwste podcast van Stichting Skepsis is een special over de Deventer Moordzaak. Een heel wat langere podcast dan normaal, bijna anderhalf, waarin Richard Engelfriet en Pepijn van Erp het met emeritus hoogleraar Ton Derksen over zijn argumenten hebben waarom hier sprake is van een gerechtelijke dwaling.

The post De linke weekendbijlage (16-2024) appeared first on Kloptdatwel?.

Test jezelf op Telepathie!

vr, 19/04/2024 - 07:38

Vorig jaar in oktober was ik op de spirituele beurs Paraview. Hier werd mij verteld door o.a. de handlezer en aurafotograaf dat ik paranormale aanleg heb en zo een kraampje op de beurs kon openen. Omdat ik buitengewone beweringen toch eerst wil onderzoeken ben ik een aantal experimenten gaan doen om te zien of ik deze paranormale gaven, die zij bij mij zien, kan ontdekken. Dit is het verslag van het eerste experiment met Zenerkaarten waarbij ik mijzelf test op telepathie. Want voor buitengewone beweringen als het hebben van paranormale gaven hebben we ook goed bewijs nodig. Bewijs dat wellicht geleverd wordt via experimenten. 

Zenerkaarten zijn vernoemd naar de uitvinder en psycholoog Karl Edward Zener. Zener was een collega van Joseph Banks Rhine die op de Duke university paranormaal onderzoek verrichte. De kaarten bestaan uit vijf verschillende vormen, cirkel, plus, drie golven, vierkant en een ster (Hulspas & Nienhuys, 2021, p.382). Deze kaarten zouden beter uit elkaar te houden zijn voor paranormaal begaafden dan plaatjes in een gewoon pak kaarten, want hoe onderscheid je goed de boer van een koning?

Het gebruik van Zenerkaarten in experimenten voor het vinden van paranormaal begaafden of paranormale krachten als belangrijkste onderzoekmethode vond vooral plaats van 1937-1970 (Hyman, 1989, p.122). Daarna zijn er andere methoden die overheerste in het paranormale onderzoek. Zenerkaart experimenten behoorden in hun tijd tot één van de beste bewijzen van paranormale krachten volgens sommigen.

Zenerkaart experimenten zijn nooit verdwenen en je kan tegenwoordig ook online en op apps verschillende tests zelf doen. Er zijn ook nog verschillende protocollen in omgang die vermelden hoe je met Zener kaarten kan experimenteren. Zelf heb ik gebruik gemaakt van de informatie van de website van de James Randi Educational Foundation die een lespakket hebben waar het experiment wordt beschreven. Een ander werk waarvan ik gebruik gemaakt heb is het boek van Suzanne Blackmore en Adam Hart-Davis getiteld: “Test your psychic powers” uit 1995. 

Testen op telepathie

De eerste paranormale gave die ik wilde testen is telepathie. Telepathie wordt opgevat als het kunnen lezen van de gedachten van een ander zonder daarbij de bekende zintuigen te gebruiken (Hulspas & Nienhuys, 2021, p.432). Om te testen of ik dit kan heb ik de hulp ingeroepen van iemand om haar gedachten te lezen op Zenerkaarten. Zij zat tegenover aan de  een tafel met een whiteboard tussen ons in waardoor ik haar niet zag. Door deze opstelling is het belangrijkste andere zintuig, zicht, uitgeschakeld. Tast was ook uitgeschakeld omdat we niet in contact met elkaar stonden. Gehoor, geur en smaak leken ons geen probleem te geven vanwege de afstand en het protocol die hierna zal worden weergegeven.

Ze zei wanneer ze een Zenerkaart pakte “kaart”, keek naar de kaart en visualiseerde de vorm die op de kaart stond in haar gedachten en benoemde de vorm ook in haar gedachten. Hierop meldde ik wat ik dacht qua vorm en zij noteerde zowel de vorm die op haar kaart stond als de vorm die ik benoemde. Zo hebben we 100 Zenerkaarten doorlopen. Na 50 kaarten werd er geschud waardoor er even een pauze was. Ik mocht de kaarten niet schudden of me op een andere manier met de test bemoeien.  Toen alle 100 Zenerkaarten geraden waren controleerde ik nog of de vormen die ik genoemd had en de getrokken Zener kaart overeenkwamen.

Als er puur gegokt zou worden, verwacht je dat er 1 op de 5 kaarten goed gegokt zouden worden. Als er telepathie in het spel is gaan we er vanuit dat er meer dan 1 op de 5 kaarten goed geraden zullen worden. Anders is telepathie niet onderscheidbaar van kans en dan lijkt het niet zo’n praktisch nut te hebben om telepathie te bezitten. Om het aantal correcte kaarten extreem genoeg van de verwachte 1 op 5 kans te laten afwijken, stellen wij een grens op het aantal correct geraden Zenerkaarten welke je maar in 5 procent van de gevallen zou verwachten als de kans werkelijk 1 op 5 zou zijn om een Zenerkaart correct te raden. Dit zou bij 100 pogingen, 27 of meer correct geraden Zenerkaarten zijn. Dit is berekend via de Z-test voor proporties toetsmodel zoals beschreven in hoofdstuk 19 van het boek The practice of statistics in the life sciences van Baldi en Moore. 

Resultaten

Wat opvalt is dat de eerste 25 pogingen faalde maar bij de tweede 25 er 11 goed geraden waren. Dit geeft aan dat er veel spreiding kan zitten in de resultaten van de pogingen. Hierdoor is het belangrijk om een flink aantal pogingen uit te voeren zodat je een goede reeks hebt om te bepalen of er meer aan de hand is dan je op basis van kans zou verwachten. Hoe meer pogingen je doet hoe beter het gebruikte model, de Z-test van proporties, toegepast kan worden en hoe minder het aantal correcte pogingen van de verwachte aantal onder de kans van 1 op 5 hoeft uit te komen om statistisch significant te zijn.

Bij 100 pogingen verwacht je een uitkomst van 20 correct als er alleen gegokt zou zijn. De werkelijk aantal correct geraden Zener kaarten waren 23. Dit geeft een Z-waarde van 0,75. een Z-waarde geeft bij Z-toetsen aan hoeveel het gevonden aantal afwijkt van de verwachte aantal onder de hypothese van alleen kans. Een Z-waarde van 1,645 of hoger zou statistisch significant verschillend zijn bij de eenzijdige Z-toets. Deze grens hebben we zelf eerder gekozen als waarde die zo extreem is dat we de hypothese dat er slechts gegokt werd konden verwerpen. Dat zou overeenkomen met 27 of hoger correct geraden Zenerkaarten. 

Conclusie

Gegeven de proefopzet bij de test, het aantal correct geraden kaarten en het statistische toetsmodel die wij gebruikten, hebben wij jammer genoeg geen goed bewijs gevonden dat ik telepathische krachten heb. Het aantal correct geraden Zenerkaarten van de 100 was niet 27 of hoger, maar 23. Hierdoor blijft het de vraag of de aurafotograaf en handlezer gelijk hadden in hun oordeel over mijn paranormale krachten. 

Ik hoop hiermee een voorbeeld gegeven te hebben voor anderen hoe zij zelf hun paranormale krachten kunnen onderzoeken. 

Literatuur:

Baldi, B., Moore, S. The Practice of Statistics in the Life Sciences. W.H. Freeman and Company. 2009. Derde druk.

Blackmore, S. Hart-Davis, A. Test your Psychic Powers. Thorsons. 1995. 

Hyman, R. The Elusive Quarry. Prometheus Books. 1989.

Hulspas, M. Nienhuys, J. W. Tussen Waarheid en Waanzin. Geus. pdf versie 2021.

The post Test jezelf op Telepathie! appeared first on Kloptdatwel?.

Boek over Evidence Based Trainen behoeft Evidence Based Nuance

di, 16/04/2024 - 08:00

Beste lezer,

Wij zijn Maarten Freriks en Richard Engelfriet. Twee bevlogen ondernemers met een skeptisch hart: wij geloven niet dat wetenschap een mening is. In 2019 schreven wij een kritisch stuk waarin we trainers en coaches verweten de term ‘evidence based’ te misbruiken als marketingtool. Onze kritiek richtte zich ook op het trainingsbureau van Karin de Galan.

Een paar dagen na het verschijnen van het artikel belde Karin ons op. Ze nam onze kritiek ter harte en paste zelfs haar website aan. Dat vinden wij uiteraard lovenswaardig en zeer sportief! En die sportiviteit herhaalde Karin onlangs, toen ze ons vroeg om haar nieuwste boek Evidence Based Trainen – 44 slimme interventies voor maximaal resultaat, dat ze samen met Peter Baggen schreef, te recenseren. En dat doen we natuurlijk graag. We gebruiken de klassieke western The Good, The Bad and the Ugly als kapstok.

The Good

Laten we beginnen met een groot compliment: wat is het een zegen dat De Galan en Baggen (respectievelijk trainer en onderzoeker) de moeite nemen om te kijken of hun instrumenten enige basis hebben in de wetenschap. En dan niet alleen maar roepen dat ‘onderzoek heeft uitgewezen dat…’, maar die ook concrete referenties leveren en de lezer in heldere taal uitleggen hoe het onderzoek is uitgevoerd. Hulde!

Wat ook mooi is, is hoe de auteurs ons meenemen in hun eigen toetsstenen voor evidence based werken: wie als trainer een bepaalde methode gebruikt, zou tenminste moeten kijken of het instrument is gebaseerd op een wetenschappelijke theorie, of het is getest in goed opgezette experimenten en of die experimenten ook wel eens herhaald zijn en vergelijkbare uitkomsten gaven.

Ook hier geldt: wat een enorme stap in de goede richting ten opzichte van de zweverige trainers die niet verder komen dan een theorie die ‘goed voelt’ en waarbij cursisten vooral zichzelf moeten blijven als ze uit hun comfort zone komen. Of die überhaupt weigeren hun eigen methodes eens kritisch te beschouwen, zoals Patrick Schriel met zijn dubieuze DISC kleurentest.

The bad

Maar toch. Hoe goedbedoeld het boek ook is, en hoezeer we het ook toejuichen dat twee auteurs eindelijk eens een fatsoenlijke poging doen hun eigen werk wetenschappelijk te toetsen: het boek staat vol met onderzoeken waarvan het de vraag is of je die zomaar als keiharde waarheid kunt bestempelen.

Zo start het boek bijvoorbeeld met een mooi onderzoek van de Amerikaanse hoogleraar Gist uit 1989. Maar wat de auteurs niet benoemen, is dat het gaat om een experimenteel veldonderzoek met 59 managers. Wat zeggen die uitkomsten over leren in het algemeen? Mag je die conclusies zomaar veralgemeniseren voor iedere trainer die voor een groep staat? En ook de eis – die De Galan en Baggen zelf op tafel leggen - dat een onderzoek moet zijn herhaald, zien we ineens nergens meer. Hoe vaak is het experiment van Gist sinds 1989 herhaald? En gaf dat steeds hetzelfde resultaat? De lezer tast in het duister.

Wie het prettig leesbare boek doorspit, stuit iedere keer op dit probleem. Er is een leuk experiment gedaan met 87 verlegen mensen. Maar kan een trainer leiderschapsvaardigheden die twee dagen de hei op gaat met een groep managers van Philips daar zomaar conclusies uit trekken? Hetzelfde geldt voor een experiment met 108 medewerkers van een universiteit die drie uur een training volgen. Voor de 80 mensen die instructies krijgen over een kaartjesautomaat. 78 studenten die leren hoe ze hechtingen moeten zetten. En 90 pubermeisjes mochten onder wetenschappelijk toezicht darten.
Voor al die experimenten geldt: leuk, interessant. Maar nergens lezen we of die onderzoeken ooit herhaald zijn, of ze dan steeds dezelfde uitkomst gaven en vooral: waarom zouden de conclusies van die pijltjesgooiende pubermeisjes ook gelden voor pak ‘m beet een 46-jarige presentator van de Skepsis Podcast of een kalende directeur van een trainingsbureau?

Meta-analyses

Gelukkig komen de auteurs met een oplossing: wat nou als je al die kleine experimenten op een hoop gooit, en dan kijkt of je uit al die data conclusies kunt trekken?
Welkom in de wereld van de meta-analyse. Een beproefd wetenschappelijk recept om robuuste conclusies te trekken. Zo voeren de auteurs een mooi voorbeeld op van de Amerikaanse wetenschapper Christina Lacerenza uit 2017. Daar zijn 335 experimenten met managementvaardigheidstrainingen bij elkaar gezet. En dan blijkt dat die trainingen wel degelijk effect hebben.

Of is dat toch te kort door de bocht? Want er bestaat een ‘publication bias’ in de wetenschap: we weten dat tijdschriften vooral experimenten publiceren waar een mooi effect is opgetreden. Onderzoeken die geen effect gaven, zijn minder interessant. En dus bestaat de kans dat die 335 experimenten vooral onderzoeken waren die leuke effecten gaven. Over de teruggetrokken studies weten we niks. En dan is er nog een ander risico: organisaties met mislukte methodes geven vaak geen toegang om wetenschappers hun methode te laten onderzoeken.

Voor wie denkt dat dit enkel wat skeptisch gezeur is van onze kant: deze beperkingen komen rechtstreeks uit het onderzoek van Lacerenza en haar collega’s! Zoals dat gebruikelijk is in wetenschappelijke artikelen, geven onderzoekers zelf aan wat de zwakke kanten van hun onderzoek zijn. Waarom stellen De Galan en Baggen op pagina 57 dat er geen reden is om ‘te twijfelen aan de juistheid’ van de uitkomsten, terwijl het onderzoek waar ze zich op baseren dat expliciet wel doet?

The ugly

We herhalen het nog maar eens: De Galan en Baggen hebben een goedbedoeld en leesbaar boek geschreven. Maar ze willen gewoon iets te graag conclusies trekken. En zo werkt wetenschap helaas niet. Wetenschap zit vol nuances, en kent altijd beperkingen. Dat is helemaal niet erg, maar wees er wel eerlijk over. En dat laten de auteurs gewoon net iets te vaak na. Hun grote held, psycholoog Albert Bandura, is zo’n beetje de olifant in de kamer. Maar liefst 175 keer komt de naam voor in het boek.

Albert Bandura (Wikimedia Commons)

Het woord ‘kritiek’ turfden we slechts 10 keer. En nergens had die kritiek betrekking op het werk van Bandura. En dat, terwijl die kritiek er wel degelijk is. Zijn beroemde bobo-poppen experimenten voldoen niet aan ethische standaarden (kinderen van drie jaar oud moesten kijken naar boze acteurs die poppen afranselden). De uitgangspunten van Bandura staan haaks op de wetenschappelijke consensus onder biologen dat ons DNA een hele belangrijke voorspeller is van gedrag. En tot slot – daar is ie weer – zijn er sterke twijfels of de opzet van Bandura’s experimenten wel voldoende toereikend zijn om de uitkomsten van zijn studies te generaliseren. Niet alleen vanwege de beperkte groepen in zijn experimenten (72 kinderen), maar ook vanwege de vraag of agressief gedrag van acteurs op poppen wel iets zegt over agressief gedrag tussen mensen.

Simpeler gesteld: het onderzoek van Bandura raakt achterhaald door nieuwe kennis. Zo gaat dat nu eenmaal in de wetenschap: kennis ontwikkelt zich, vooral door steeds kritisch te blijven.

Het is ook één van de vele adviezen die trainers vaak meegeven aan hun cursisten: blijf jezelf ontwikkelen, durf je eigen uitgangspunten kritisch onder de loep te nemen. Des te opmerkelijker is het als trainers precies die vaardigheid zelf amper lijken toe te passen. Dat gebeurt in dit boek ook als de auteurs in hun nawoord schrijven dat ze ‘altijd de laatste inzichten uit het wetenschappelijk onderzoek’ gebruiken. Hun kritiekloze benadering van Bandura staat daar haaks op. En dat vinden wij tamelijk ugly.

Conclusie: Wij juichen het boek Evidence Based Trainen – 44 slimme interventies voor maximaal resultaat natuurlijk van harte toe. Als dit het begin is van een beweging waarbij trainers moeite doen om hun verhalen te onderbouwen en om anderen daar kritisch naar te laten kijken, zijn wij twee tevreden skeptici.

Tegelijkertijd behoeft het goedbedoelde boek wel wat Evidence Based Nuance. Wie evidence based wil werken, is ook duidelijk over de tekortkomingen van het onderzoek. Wie dat vervelend vindt, mag van ons gerust even stevig inslaan op wat poppen, maar bij voorkeur niet in aanwezigheid van kleine kinderen.

The post Boek over Evidence Based Trainen behoeft Evidence Based Nuance appeared first on Kloptdatwel?.

Museum tentoonstelling tip

ma, 15/04/2024 - 16:00

Het Teylers museum in Haarlem heeft van 17 februari tot 1 september 2024 een tentoonstelling voor de kritische denker. De tentoonstelling heet De Grote Illusie-200 jaar Virtual Realities.

Hier leer je meer over technieken als ‘de geest van Manu’ en de geschiedenis van bewegende en 3D beelden. Ook kun je zelf bepaalde illusies uitproberen.

Naast deze tentoonstelling heeft Teylers museum ook in zijn vaste collectie verschillende stukken die interessant zijn voor de kritische denker. Zo is er de zondvloedmens bijvoorbeeld of ontdek de goocheltrucs uit de 19de eeuw.

 

The post Museum tentoonstelling tip appeared first on Kloptdatwel?.

De linke net-na-het-weekendbijlage (15-2024)

ma, 15/04/2024 - 09:53

Vaak komen we zaken op internet tegen die niet groot genoeg zijn om een heel stuk over te schrijven of soms hebben we daar de tijd niet voor. In deze rubriek delen we een verzameling interessante of gewoon vermakelijke berichtjes van de afgelopen week met de lezers van Kloptdatwel. Leesvoer voor in het weekend!

En als je de nieuwe podcast van Stichting Skepsis nog niet beluisterd hebt, kun je dat natuurlijk alsnog doen:

 

The post De linke net-na-het-weekendbijlage (15-2024) appeared first on Kloptdatwel?.

De linke net-na-het-weekendbijlage (14-2024)

ma, 08/04/2024 - 14:04

Vaak komen we zaken op internet tegen die niet groot genoeg zijn om een heel stuk over te schrijven of soms hebben we daar de tijd niet voor. In deze rubriek delen we een verzameling interessante of gewoon vermakelijke berichtjes van de afgelopen week met de lezers van Kloptdatwel. Leesvoer voor in het weekend!

En vandaag is ook een nieuwe podcast van Stichting Skepsis online gekomen:

 

The post De linke net-na-het-weekendbijlage (14-2024) appeared first on Kloptdatwel?.

De linke net-na-het-weekendbijlage (13-2024)

ma, 01/04/2024 - 10:35

Vaak komen we zaken op internet tegen die niet groot genoeg zijn om een heel stuk over te schrijven of soms hebben we daar de tijd niet voor. In deze rubriek delen we een verzameling interessante of gewoon vermakelijke berichtjes van de afgelopen week met de lezers van Kloptdatwel. Leesvoer voor in het weekend!

En een schokkende video van Susan Oliver!

The post De linke net-na-het-weekendbijlage (13-2024) appeared first on Kloptdatwel?.

De linke weekendbijlage (12-2024)

zo, 24/03/2024 - 18:51

Vaak komen we zaken op internet tegen die niet groot genoeg zijn om een heel stuk over te schrijven of soms hebben we daar de tijd niet voor. In deze rubriek delen we een verzameling interessante of gewoon vermakelijke berichtjes van de afgelopen week met de lezers van Kloptdatwel. Leesvoer voor in het weekend!

 

En de vijfde podcast van Skepsis staat al weer bijna een week online!

The post De linke weekendbijlage (12-2024) appeared first on Kloptdatwel?.

De linke net-na-het-weekendbijlage (11-2024)

ma, 18/03/2024 - 12:36

Vaak komen we zaken op internet tegen die niet groot genoeg zijn om een heel stuk over te schrijven of soms hebben we daar de tijd niet voor. In deze rubriek delen we een verzameling interessante of gewoon vermakelijke berichtjes van de afgelopen week met de lezers van Kloptdatwel. Leesvoer voor in het weekend!

The post De linke net-na-het-weekendbijlage (11-2024) appeared first on Kloptdatwel?.

De linke weekendbijlage (10-2024)

zo, 10/03/2024 - 14:05

Vaak komen we zaken op internet tegen die niet groot genoeg zijn om een heel stuk over te schrijven of soms hebben we daar de tijd niet voor. In deze rubriek delen we een verzameling interessante of gewoon vermakelijke berichtjes van de afgelopen week met de lezers van Kloptdatwel. Leesvoer voor in het weekend!

 

The post De linke weekendbijlage (10-2024) appeared first on Kloptdatwel?.

Pentagon herhaalt wat we eigenlijk al wisten over ufo's: geen enkel bewijs van buitenaards intelligent bezoek of doofpot

za, 09/03/2024 - 12:32

De laatste jaren kent het ufo-fenomeen een enorme opleving. Daar zijn goede en minder goede redenen voor, waarover al veel geschreven is. In ieder geval leidde het onder andere in 2022 tot de oprichting van een afdeling binnen het Pentagon onder de naam All-domain Anomaly Resolution Office (AARO), die het onderzoek naar waarnemingen structureel en centraal zou gaan aanpakken.  Gisteren publiceerden deze onderzoekers een uitgebreid rapport over de waarnemingen vanaf 1945 en of overheidsinstanties daarmee zijn betrokken:

Report on the Historical Record of U.S. Government Involvement with Unidentified Anomalous Phenomena (UAP) Volume I

Een paar citaten uit de Executive Summary:

AARO found no evidence that any USG investigation, academic-sponsored research,or official review panel has confirmed that any sighting of a UAP represented extraterrestrial technology. All investigative efforts, at all levels of classification, concluded that most sightings were ordinary objects and phenomena and the result of misidentification. Although not the focus of this report, it is worthwhile to note that all official foreign UAP investigatory efforts to date have reached the same general conclusions as USG investigations.

en

AARO found no empirical evidence for claims that the USG and private companies have been reverse-engineering extraterrestrial technology. AARO determined, based on all information provided to date, that claims involving specific people, known locations, technological tests, and documents allegedly involved in or related to the reverse-engineering of extraterrestrial technology, are inaccurate.

Het rapport is niet overal even expliciet over wat ze onderzocht hebben of wie de geïnterviewden zijn, maar met een beetje puzzelen valt dat in veel gevallen toch wel af te leiden. Een voorbeeldje. Waar het rapport schrijft over 'a sample' zonder nadere duiding in

Experimentation on Alleged Extraterrestrial Spacecraft Sample: AARO has concluded that a sample from an alleged crashed off-world spacecraft that AARO acquired from a private UAP investigating organization and the U.S. Army is a manufactured, terrestrial alloy and does not represent off-world technology or possess any exceptional qualities. The sample is primarily composed of magnesium, zinc, and bismuth with some other trace elements, such as lead. This assessment was based on its materials characterization.

gaat het zonder twijfel om een stuk samengesteld metaal dat al decennialang bekend is in het ufo-wereldje en waarvoor ook al best lang goede verklaringen voor zijn gegeven, oa op Metabunk de site van Mick West.

Well, so much for this famous bit of industrial waste. https://t.co/OAC3IcgBRb pic.twitter.com/PzqWRAqA7W

— Mick West (@MickWest) March 8, 2024

Zoals recent ook is beschreven in Skepter, zijn veel van de lieden die verantwoordelijk zijn voor de recente opleving van het ufo-gebeuren ook al jaren betrokken in bizar paranormaal onderzoek. Een belangrijke speler is de excentrieke miljardair Robert Bigelow die zijn goede politieke connecties met de belangrijke senator Harry Reid (D) inzette om hier ook nog overheidssubsidie voor te krijgen. AARO bevestigt dit nu.

Pretty much what I and other researchers have said for years: It's a small group of paranormal enthusiasts who all know and work with each other, all growing out of the Skinwalker Ranch poltergeist hunt. pic.twitter.com/TiEVkw7Yru

— Jason Colavito (@JasonColavito) March 8, 2024

Als je zelf de namen wil proberen te plakken op de dze gesprekspartners, zou je onderstaande video (al eerder gedeel op Kloptdatwel) erbij kunnen pakken.

 

Ufo-enthousiastelingen zullen dit rapport wel weer zien als een zoveelste poging van het Pentagon om zaken achter te houden, maar de ufo-influencers die het verhaal de laatste jaren opgestookt hebben zijn denk ik stiekem heel tevreden. Het ergste wat ze had kunnen overkomen is dat er bijvoorbeeld opeens wel een echte neergestorte vliegende schotel in een geheim Amerikaans onderzoeksinstituut was opgedoken. Dan was hun rol, die draait om complottheorieën en net een beetje serieus genomen worden door populistische politici, waarschijnlijk vrij snel uitgespeeld. De expertise om zoiets echt te onderzoeken of te duiden hebben ze immers helemaal niet in huis.

The post Pentagon herhaalt wat we eigenlijk al wisten over ufo's: geen enkel bewijs van buitenaards intelligent bezoek of doofpot appeared first on Kloptdatwel?.

Tweede Kamerlid Michiel van Nispen nog steeds in de ban van ritueel misbruik

do, 07/03/2024 - 12:23

Op woensdag 6 maart 2024 besprak de Kamercommissie Jusititie & Veiligheid dan eindelijk het rapport van de commissie-Hendriks over georganiseerd sadistisch misbruik, dat ruim een jaar geleden verscheen. Over de merkwaardige achtergrond van het tot stand komen van het rapport schreef ik samen met Peter Zegers vorig jaar in Skepter. De belangrijkste conclusie van de Commissie Hendriks is dat er geen aanwijzingen zijn voor het bestaan van netwerken waarbinnen satanisch ritueel misbruik plaatsvindt. In feite dezelfde conclusie van de werkgroep-Hulsenbek in 1994.

We schreven ook dat de Tweede Kamer de onderzoeksvraag 'handig' had verpakt als een onderzoek naar georganiseerd sadistisch misbruik van kinderen om de schijn te vermijden dat de parlementariërs stiekem zelf toch ook wel geloof hechten aan al die spannende verhalen van slachtoffers van elite netwerken die er satanische praktijken op nahouden. De commissie trapte daar niet in, de aanleiding van het verzoek tot het onderzoek lag ook heel duidelijk in de radioprogramma's van Argos die juist draaiden om rituele kenmerken. Uiteraard kon de commissie er niet omheen ook onderzoek te doen naar georganiseerd misbruik zonder rituele kenmerken, en nu hebben de Kamerleden het uiteraard liever alleen daar nog over. Daarbij zal ook wel meespelen dat vorig jaar het verhaal van Argos over het meisje 'Lisa' stevig onderuit ging, en haar moeder inmiddels wegens smaad is veroordeeld.

Een complotdenker  als Gideon van Meijeren van Forum voor Democratie houdt dat natuurlijk niet tegen om stevig met dit doorgeprikte verhaal te blijven uitpakken en vooral te blijven suggereren dat de top van Justititie misbruikers in eigen kring al decennialang de hand boven het hoofd houdt. Maar ook Michiel van Nispen van de Socialistische Partij, een van de initiatiefnemers van de motie die uiteindelijk leidde tot het instellen van de commissie-Hendriks, lijkt nog geloof te hechten aan het bestaan van misbruik met rituele kenmerken:

In dit korte fragment komt dat denk ik het duidelijkst naar voren.

Over het wel of niet bestaan van rituele kenmerken blijft de wetenschap verdeeld, maar de verklaringen die zijn er. En volgens mij moet de minister vandaag toezeggen en ervoor zorgen dat meldingen met rituele kenmerken en of over hooggeplaatsten, hoe ongeloofwaardig die misschien ook wel zouden lijken, nooit zomaar terzijde mogen worden gelegd, omdat dit zogenaamd niet zou kunnen bestaan.

Waarom denkt Van Nispen dat de wetenschap verdeeld is? Het lijkt alsof hij de conclusies van de Commisie Hendriks die ook uiteenzet hoe tegenwoordig tegen het onderwerp in de wetenschap wordt aangekeken, compleet negeert. Ja, er is in elk vakgebied wel een wetenschapper te vinden die een dissident geluid laat horen, maar dat is echt wat anders dan te suggereren dat 'de wetenschap verdeeld is'.
Welke wetenschappers zou Van Nispen in gedachten hebben? Wellicht de Australische criminoloog Michael Salter die aan Argos vertelde dat er wel degelijk forensische bewijs zou zijn gevonden voor het bestaan ritueel misbruik. Probleempje: als je Salter vraagt naar de details, blijkt het helemaal niet te gaan om professioneel onderzoek, maar om persoonlijke herinneringen als adolescent. (Zie update bij: Bracht Argos eigenlijk wel iets nieuws over ritueel misbruik?).

Ook in zijn tweede punt hier, is het duidelijk dat Van Nispen wel erg zijn oren laat hangen naar de vermeende slachtoffers. Een van de zaken die na het rapport van de werkgroep-Hulsenbek tot stand is gekomen, is een expertgroep die de politie kan adviseren als er aangiften van misbruik worden gedaan waarin rituele kenmerken voorkomen: de LEBZ. Nu is het wel zo dat de vermeende slachtoffers geen vertrouwen hebben in die expertgroep, maar dat zit 'm eerder in het gegeven dat het ze door therapeuten die hardnekkig zijn blijven geloven in het bestaan van (satanisch) ritueel misbruik wordt afgeraden om aangifte te doen. Hun verhaal zou immers toch niet geloofd worden door de LEBZ, maar een wat meer voor de hand liggende reden is natuurlijk dat ze hun cliënten willen beschermen tegen een al te kritische blik op hun vaak bizarre verhalen.

Van Nispen gaat zelfs zo ver dat hij bij de instelling van een meldpunt voor slachtoffers van georganiseerd misbreuk een rol weggelegd ziet voor de organisatie van die gelovige therapeuten, het Kenniscentrum Transgenerationeel Georganiseerd Geweld. Dat helpt sowieso niets. Zelfs als zo'n meldpunt een verhaal met rituele kenmerken zodanig goed onderbouwd acht dat er wat moet gebeuren, dan moet dat toch door de autoriteiten (politie en justitie) in gang worden gezet en wordt het verhaal van het vermeende slachtoffer alsnog kritisch doorgelicht.

Ook noemt hij in het kader van dit meldpunt de stichting Misbruikt! In die stichting heeft Corinne Dettmeijer, voormalig Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen, een belangrijke rol. Zij is ook iemand die de verhalen die Argos over 'Lisa' bracht nog steeds enigszins geloofwaardig lijkt te vinden. In december haalde de VPRO en HUMAN de afleveringen van Argos offline, en daar is Dettmeijer zo boos over dat ze een klacht stuurde naar de Ombudsman voor de publieke omroep.

Zo kabbelt dit onderwerp nog wel even verder, totdat er onvermijdelijk weer een nieuwe serieuze opleving komt, zoals we voorspellen aan het eind van ons artikel in Skepter.

Sadistisch misbruik in de Tweede Kamer

Het hele commissiedebat is overigens hier terug te kijken:
https://debatdirect.tweedekamer.nl/2024-03-06/justitie-veiligheid/troelstrazaal/seksueel-geweld-en-kindermisbruik-10-00/onderwerp

The post Tweede Kamerlid Michiel van Nispen nog steeds in de ban van ritueel misbruik appeared first on Kloptdatwel?.

Europees Skeptisch Congres 2024 - 30 mei t/m 2 juni in Lyon

wo, 06/03/2024 - 10:37

Het 20e congres van de Europese koepelorganisatie van skeptische organisaties ECSO wordt georganiseerd in Lyon (Frankrijk). Van 31 mei tot 2 juni zullen ongeveer 200 skeptici uit heel Europa hier samenkomen op uitnodiging van de Franse Vereniging voor Wetenschappelijke Informatie (AFIS). Nederlandse leden van ECSO zijn de Stichting Skepsis en de Vereniging tegen de Kwakzalverij en van beide organisaties gaan er altijd wel een aantal actieve betrokkenen naar dit Europese congres. Het is een leuke gelegenheid om collega's uit o.a. Duitsland, Italië, het Verenigd Koninkrijk, Hongarije, Tsjechië, Roemenië, België en Zweden te treffen.

Er zijn vijf sessies met presentaties en debatten in het Engels gepland, met bekende sprekers. Details over het programma en de sprekers zijn te vinden op de website van het congres, waar je nu ook kunt inschrijven (met korting tot en met eind maart).

[persbericht van de organisatie]

The post Europees Skeptisch Congres 2024 - 30 mei t/m 2 juni in Lyon appeared first on Kloptdatwel?.

De linke nog-net-in-het-weekendbijlage (09-2024)

zo, 03/03/2024 - 20:08

Vaak komen we zaken op internet tegen die niet groot genoeg zijn om een heel stuk over te schrijven of soms hebben we daar de tijd niet voor. In deze rubriek delen we een verzameling interessante of gewoon vermakelijke berichtjes van de afgelopen week met de lezers van Kloptdatwel. Leesvoer voor in het weekend!

Het lentenummer 2024 van Skepter!

 

 

The post De linke nog-net-in-het-weekendbijlage (09-2024) appeared first on Kloptdatwel?.

De linke weekendbijlage (08-2024)

zo, 25/02/2024 - 12:10

Vaak komen we zaken op internet tegen die niet groot genoeg zijn om een heel stuk over te schrijven of soms hebben we daar de tijd niet voor. In deze rubriek delen we een verzameling interessante of gewoon vermakelijke berichtjes van de afgelopen week met de lezers van Kloptdatwel. Leesvoer voor in het weekend!

En inmiddels staat er een vierde Skepsis podcast online:

In deze vierde podcast van Stichting Skepsis spreekt host Richard Engelfriet met Pepijn van Erp over biologisch eten. Is dat echt zo gezond, diervriendelijk en duurzaam in vergelijking met ‘gewoon’ voedsel? Met gast Bram Peper hebben we het over goedbedoelde cursussen die werkgevers – ook universiteiten – vaak aanbieden, maar waarvan de wetenschappelijke onderbouwing vaak ver te zoeken is. En waarom zijn brave spaces een beter idee dan safe spaces?

 

 

The post De linke weekendbijlage (08-2024) appeared first on Kloptdatwel?.

De linke weekendbijlage (07-2024)

za, 17/02/2024 - 20:33

Vaak komen we zaken op internet tegen die niet groot genoeg zijn om een heel stuk over te schrijven of soms hebben we daar de tijd niet voor. In deze rubriek delen we een verzameling interessante of gewoon vermakelijke berichtjes van de afgelopen week met de lezers van Kloptdatwel. Leesvoer voor in het weekend!

 

 

The post De linke weekendbijlage (07-2024) appeared first on Kloptdatwel?.